Τῷ αὐτῷ μηνί ΣΤ΄, μνήμη τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Παύλου Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Ὁμολογητοῦ καί Ἱερομάρτυρος Τῇ 6ῃ Νο­εμ­βρί­ου μνή­μη τοῦ Ὁ­σί­ου Ἀ­γα­πί­ου τοῦ πρε­σβυ­τέ­ρου (†1812).

 Τῷ αὐτῷ μηνί ΣΤ΄, μνήμη τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Παύλου Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Ὁμολογητοῦ καί Ἱερομάρτυρος[1].

Ὁ Παῦ­λος ὁ μέ­γας Ὁ­μο­λο­γη­τής καί Μάρ­τυ­ρας κα­τα­γό­ταν ἀ­πό τήν Θεσ­σα­λο­νί­κη, χρη­μά­τι­σε δέ νο­τά­ριος, δη­λα­δή γραμ­μα­τι­κός τοῦ Ἀ­λε­ξάν­δρου τοῦ ἁ­γι­ω­τά­του Πα­τριά­ρχου Κων­σταν­τι­νου­πό­λε­ως, καί Δι­ά­κο­νος  τῆς ἁ­γί­ας Ἐκ­κλη­σί­ας, πού ἦ­ταν σ’ αὐ­τήν, κα­τά τό ἔ­τος 351. Αὐ­τόν χει­ρο­τό­νη­σαν οἱ Ὀρ­θό­δο­ξοι ὡς Πα­τριά­ρχη Κων­σταν­τι­νου­πό­λε­ως με­τά τόν θά­να­το τοῦ Ἀ­λε­ξάν­δρου. Ὁ Κων­στάν­τιος ὅ­μως ὁ αὐ­το­κρά­το­ρας, ἐ­πει­δή ἦ­ταν Ἀ­ρεια­νός, ὅ­ταν ἐ­πέ­στρε­ψε ἀ­πό τήν Ἀν­τι­ό­χεια, τόν ἔ­βγα­λε ἀ­πό τόν πα­τρι­αρ­χι­κό θρό­νο καί ἀν­τί γι’ αὐ­τόν ἔ­κα­νε Πα­τριά­ρχη τόν Νι­κο­μη­δεί­ας Εὐ­σέ­βιο, πού ἦ­ταν Ἀ­ρεια­νός. Τό­τε ὁ Ἅ­γιος Παῦ­λος πῆ­γε στήν Ρώ­μη καί ἐ­κεῖ συ­νάν­τη­σε τόν Μέ­γα Ἀ­θα­νά­σιο, πού καί αὐ­τός ἦ­ταν δι­ωγ­μέ­νος ἀ­πό τόν θρό­νο του.

Μέ γράμ­μα­τα λοι­πόν τοῦ αὐ­το­κρά­το­ρα Κών­σταν­τος ἀ­πο­λαμ­βά­νουν καί οἱ δύ­ο τούς θρό­νους τους, ἀλ­λά πά­λι ἐκθρο­νί­ζον­ται ἀ­πό τόν ἴ­διο Κων­στάν­τιο μέ τήν συμ­βου­λή τῶν Ἀ­ρεια­νῶν. Τό­τε γρά­φει ὁ Κών­στας πρός τόν ἀ­δελ­φό του Κων­στάν­τιο, ὅ­τι «ἄν ὁ Ἀ­θα­νά­σιος καί ὁ Παῦ­λος αὐ­τός δέν ἀ­πο­κα­τα­στα­θοῦν στούς θρό­νους τους, θά ἔλ­θω ἐ­ναν­τί­ον σου μέ δύ­να­μι στρα­τι­ω­τι­κή». Ἔ­τσι πά­λι ἀ­πέ­λα­βε τόν θρό­νο του ὁ μα­κά­ριος Παῦ­λος. Με­τά ὅ­μως ἀ­πό τόν θά­να­το τοῦ Κών­σταν­τος, ἐ­ξο­ρί­ζε­ται στήν Κου­κου­σό τῆς Ἀρ­με­νί­ας καί ἀ­πο­κλεί­σθη­κε μέ­σα σέ μί­α οἰ­κί­α. Προσφέ­ρον­τας δέ στόν Θε­ό τήν ἀ­ναί­μα­κτη λει­τουρ­γί­α, στραγ­γα­λί­σθη­κε ἀ­πό τούς Ἀ­ρεια­νούς μέ τό ἴ­διο τό ὠ­μο­φό­ριό του καί ἔ­τσι πα­ρέ­δω­σε τήν ψυ­χή του ὁ τρι­σμα­κά­ριος στά χέ­ρια τοῦ Θε­οῦ].

Τῇ 6^ῃ  Νο­εμ­βρί­ου μνή­μη τοῦ Ὁ­σί­ου Ἀ­γα­πί­ου τοῦ πρε­σβυ­τέ­ρου (†1812).

Κα­τά κό­σμον Ἀ­ση­μά­κης Λε­ο­νάρ­δος, γνω­στός ὡς Ἀ­γά­πιος ὁ πρε­σβύ­τε­ρος. Δι­α­πρε­πής λό­γιος καί ἐκ­κλη­σι­α­στι­κός συγ­γρα­φέ­ας (Δη­μη­τσά­να, 1740 - Ἄρ­γος, 1812). Ὁ νε­α­ρός Ἀ­ση­μά­κης ἔ­μα­θε τά πρῶ­τα του γράμ­μα­τα στήν ἰ­δι­αί­τε­ρη πα­τρί­δα του - πι­θα­νῶς στήν σχο­λή Φι­λο­σό­φου, πού βρι­σκό­ταν κον­τά στήν Δη­μη­τσά­να - καί ἀρ­γό­τε­ρα στήν Τρί­πο­λι, ὅ­που ἄ­κου­σε τά μα­θή­μα­τα τοῦ ἱ­ε­ρο­δι­δά­σκα­λου Παρ­θε­νί­ου.

Τό 1759, σέ ἡ­λι­κί­α 19 ἐ­τῶν, ἀ­να­χώ­ρη­σε γιά τήν Κων­σταν­τι­νού-πο­λι,  μέ ἀν­τι­κει­με­νι­κό σκο­πό τοῦ τα­ξι­διοῦ του τό Ἅ­γιον Ὄ­ρος, ὅ­που δί­δα­σκε τό­τε ὁ Εὐ­γέ­νιος Βούλ­γα­ρης. Τε­λι­κά ὅ­μως κα­τέ­λη­ξε στήν Σμύρ­νη, ὅ­που σπού­δα­σε στήν τό­τε Εὐ­αγ­γε­λι­κή Σχο­λή τῆς ἰ­ω­νι­κῆς με­γα­λου­πό­λε­ως. Ἐ­κά­ρη μο­να­χός καί πῆ­ρε τό Ἱ­ε­ρα­τι­κό ὄ­νο­μα Ἀ­γά­πιος.

Ἵ­δρυ­σε τό 1764 μα­ζί μέ τόν συμ­πα­τρι­ώ­τη του λό­γιο Ἱ­ε­ρο­μό­να­χο Γε­ρά­σι­μο Γοῦ­να, τήν σχο­λή τῆς Δη­μη­τσά­νας, πού κα­τά τήν πρώ­τη πε­ρί­ο­δό της λει­τούρ­γη­σε ὡς τό 1770. Τό ἔ­τος αὐ­τό ξέ­σπα­σαν στήν Πε­λο­πόν­νη­σο με­γά­λοι δι­ωγ­μοί καί ἄ­γρια τρο­μο­κρα­τί­α ὡς ἀν­τί­ποι­να γιά τήν συμ­με­το­χή τῶν ἑλ­λη­νι­κῶν πλη­θυ­σμῶν στό κί­νη­μα τοῦ Ὀρ­λώφ. Στί­φη Ἀλ­βα­νῶν δι­έ­τρε­χαν τόν Μο­ριά, λε­η­λα­τῶντας καί ἐ­ρη­μώ­νον­τας τήν χώ­ρα. Ἀ­νά­με­σα στίς πό­λεις, πού κα­τα­στρά­φη­καν τό­τε ἦ­ταν καί ἡ Δη­μη­τσά­να. Ἡ σχο­λή της ἔ­κλει­σε καί ὁ Ἀ­γά­πιος κα­τέ­φυ­γε στήν Ζά­κυν­θο, ἐ­νῷ ὁ Γε­ρά­σι­μος στήν Σμύρ­νη. Ἀ­πό τή Ζά­κυν­θο ὁ Ἀ­γά­πιος πέ­ρα­σε στήν Πάρ­γα, ὅ­που καί δί­δα­ξε.

Τό 1780, ὅ­ταν στήν Πε­λο­πόν­νη­σο ἀ­πο­κα­τα­στά­θη­κε σχε­τι­κή ἠ­ρε­μί­α, ἐ­πέ­στρε­ψε στήν Δη­μη­τσά­να καί ἀ­νέ­λα­βε πά­λι τά δι­δα­κτι­κά του κα­θή­κον­τα στήν ἀ­να­συ­στα­θεῖ­σα σχο­λή της. Τόν ἑ­πό­με­νο χρό­νο τόν κά­λε­σαν νά ἀ­να­λά­βη τήν δι­εύ­θυν­σι τῆς Εὐ­αγ­γε­λι­κῆς Σχο­λῆς. Ἀλ­λά καί στήν θέ­σι αὐ­τή δέν πα­ρέ­μει­νε γιά με­γά­λο χρο­νι­κό δι­ά­στη­μα.

Με­τα­ξύ 1783-1786 ἐ­πι­σκέ­φθη­κε τούς Ἁ­γί­ους Τό­πους καί ἀ­πό τό­τε πῆ­ρε καί τήν προ­σω­νυ­μί­α Χα­τζή - Ἀ­γά­πιος. Ἔ­κτο­τε τό Ἱ­ε­ρα­πο­στο­λι­κό ἔρ­γο ἔ­γι­νε ὁ κύ­ριος σκο­πός τῆς ζω­ῆς του.

Ἐ­πι­σκέ­φθη­κε κα­τά και­ρούς τήν Θεσ­σα­λί­α, τήν Μα­κε­δο­νί­α, τήν Θρά­κη, τό Ἅ­γιο Ὄ­ρος, τήν Μ. Ἀ­σί­α, τήν Πα­λαι­στί­νη, τήν Ἀ­ρα­βί­α, τήν Αἴ­γυ­πτο, τήν Ἤ­πει­ρο, τήν Πε­λο­πόν­νη­σο καί τά νη­σιά.

Τό 1812 ἐ­πέ­στρε­ψε στήν σχο­λή τῆς γε­νέ­τει­ράς του, ἔ­πει­τα ἀ­πο­σύρ­θη­κε στό Ἄρ­γος, ὅ­που καί πέ­θα­νε.