ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΟ ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ
Το σύστημα της διακυβερνήσεως του Αγίου Όρους στηρίζεται, εκτός από λίγες εξαιρέσεις, στα επτά Τυπικά, που εκδόθηκαν από την εμφάνιση της οργανωμένης μοναχικής ζωής στον Άθω μέχρι τις αρχές του περασμένου αιώνα. Τα σπουδαιότερα από αυτά, για τα οποία μιλήσαμε παραπάνω στην ιστορική εξέλιξη του αγιορειτικού μοναχισμού, είναι των ετών 971/2, 1046, 1394 και 1810. Ειδικότερα, όμως, τα του Αγίου Όρους ρυθμίζει ο Καταστατικός Χάρτης του 1924, που επικυρώθηκε με Ν.Δ. δύο χρόνια αργότερα, το 1926. Σύμφωνα με αυτόν τη νομοθετική εξουσία ασκεί η «Ιερά Σύναξις», που αποτελείται από 20 μέλη, δηλαδή τον ηγούμενο από κάθε μονή, και συνέρχεται στις Καρυές δύο φορές το χρόνο για να ψηφίσει διάφορες κανονιστικές διατάξεις· σε εξαιρετικές περιπτώσεις γίνεται διπλή σύναξη από 40 μέλη. Τη διοικητική εξουσία ασκεί η «Ιερά Κοινότης», που περιλαμβάνει τους 20 αντιπροσώπους, δηλαδή έναν από κάθε μονή, που εκλέγονται την 1η Ιανουαρίου για ένα χρόνο και μένουν στις Καρυές, ενώ την εκτελεστική η «Ιερά Επιστασία», που αποτελείται από 4 μέλη, σύμφωνα με τη διαίρεση των αθωνικών μοναστηριών σε τέσσερις πεντάδες. Από τα πρόσωπα αυτά ο αντιπρόσωπος της πρώτης στην τάξη μονής προεδρεύει στην «Ιερά Επιστασία» και ονομάζεται Πρώτος ή Πρωτεπιστάτης· δικαίωμα εκλογής Πρωτεπιστάτης έχουν οι 5 πρώτες μονές, Μεγίστης Λαύρας, Βατοπεδίου, Ιβήρων, Χελανδαρίου και Διονυσίου, οπότε στέλνουν στις Καρυές έναν ακόμη αντιπρόσωπο για το αξίωμα αυτό, ενώ τα υπόλοιπα τρία μέλη προέρχονται από τους ίδιους τους αντιπροσώπους, που αποτελούν την «Ιερά Κοινότητα». Η εκλογή και η θητεία της «Ιεράς Επιστασίας» αρχίζει από την 1η Ιουνίου, πάλι για ένα χρόνο. Τέλος, η δικαστική εξουσία ασκείται από διάφορα σώματα μέσα και έξω από το Όρος.
Στις Καρυές εδρεύει επίσης ο πολιτικός διοικητής του Όρους, που υπάγεται στο υπουργείο Εξωτερικών και είναι υπεύθυνος για την πιστή εφαρμογή του Καταστατικού Χάρτη και γενικά για την τάξη και την ασφάλεια. Κοντά σ' αυτόν υπηρετεί ένας μικρός αριθμός από διοικητικούς, αστυνομικούς κτλ. υπαλλήλους, που όλοι μαζί εκφράζουν την επικυριαρχία του κράτους στο Άγιον Όρος, το οποίο, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον παραπάνω Χάρτη, αποτελεί αυτοδιοίκητο τμήμα της ελληνικής επικράτειας.
Η ζωή των μοναχών στο Άγιον Όρος
Το εικοσιτετράωρο στο Άγιον Όρος υπολογίζεται σύμφωνα με το βυζαντινό ρολόι, που μετακινείται ανάλογα με την κάθε εποχή, έτσι ώστε με δύση του ηλίου να έχουμε μηδέν ώρα. Μόνο η μονή Ιβήρων διαφέρει κάπως και ρυθμίζει το δικό της ρολόι με βάση την ανατολή του ηλίου (χαλδαικό σύστημα).
Ολόκληρο το ημερονύκτιο διαιρείται στα μοναστήρια σε τρία οκτάωρα που είναι αφιερωμένα το καθένα στην προσευχή, στην εργασία και την ανάπαυση.
Προσευχή
Η προσευχή των μοναχών διακρίνεται σε κοινή - ομαδική - και ιδιωτική. Η κοινή προσευχή γίνεται από όλους μαζί κατά τις διάφορες Ακολουθίες κεντρικό ναό και στα διάφορα παρεκκλήσια. Οι πιο συνηθισμένες είναι εσπερινός, το απόδειπνο, το μεσονυκτικό, ο όρθρος και η θεία λειτοιργία, στις οποίες ο χρόνος αυξάνεται κατά τις διάφορες εορτές και ιδίως στις αγρυπνίες. Ιδιαίτερα οι αγιορείτες μοναχοί τιμούν τη Θεοτόκο, που θεωρείται η βασίλισσα στο Όρος, όπως σημειώσαμε παραπάνω.
Βάση της ιδιωτικής προσευχής αποτελεί η σύντομη (μονολόγιστη) «Κύριε Ιησού Χριστέ, έλέησόν με».
Εργασία
Οι μοναχοί στις μονές, που σήμερα φτάνουν τους 1700 περίπου, αναλαμβάνουν τα διάφορα διακονήματα, που τους αναθέτουν οι προϊστάμενοι. Έτσι φροντίζουν για την τέλεση της λατρείας, τη διαφύλαξη των κειμήλιον, την εξυπηρέτηση των αδελφών και των προσκυνητών κτλ. Παραθέτουμε μερικά από τα διακονήματα των μοναχών: Πυλωρός ή πορτάρης: μένει σε ιδιαίτερο δωμάτιο μέσα από τη μεγάλη πύλη της μονής, ελέγχει με προσοχή τα διαμονητήρια των επισκεπτών και τους οδηγεί στο αρχονταρίκι.
Αρχοντάρης: δίνει φαγητό στους ξένους προσκυνητές και φροντίζει για τον ύπνο τους- καμιά φορά τον βοηθάει ένας ακόμη μοναχός, ο παραρχοντάρης
Κωδωνοκρούστης ή καμπανάρης: κτυπάει το σήμαντρο και τις καμπανες στις διάφορες εκκλησιαστικές ακολουθίες και εορτές.
Εκκλησιαστικός ή εκκλησιάρχης: υπεύθυνος για την προετοιμασία του ναού πριν από τις ακολουθίες.
Βηματάρης: φυλάει τα άγια λείψανα στο Ιερό Βήμα και τα βγάζει σε όσους από τους επισκέπτες ζητούν να τα προσκυνήσουν.
Τυπικάρης: υπηρετεί ως τελετάρχης μέσα στο ναό και υποδεικνύει στους ψάλτες τα τροπάρια και τα αναγνώσματα της ημέρας.
Αναγνώστης η διαβαστής: διαβάζει τα αναγνώσματα στο ναό ή στην κοινή τράπεζα.
Τραπεζάρης: υπεύθυνος για την τράπεζα και την ετοιμασία της.
Μάγειρας: ετοιμάζει το φαγητό στην εστία (μαγειρείο) της μονής.
Μάγκiπας: ο φουρνάρης που ψήνει το ψωμί στο μαγκιπείο (φούρνο)
Δοχειάρης: διαχειριστής στο δοχειό, δηλαδή στην αποθήκη.
Νοσοκόμος: φροντίζει τους αρρώστους μοναχούς στο νοσοκομείο.
Γηροκόμος: περιποιείται τους γέροντες όταν πια δεν μπορούν να εργαστούν και να κινούνται μόνοι τους· συνήθως νοσοκομείο και γηροκομείο εργάζονται και λειτουργούν μαζί.
Βιβλιοφύλακας ή Βιβλιοθηκάριος: έχει τα κλειδιά της βιβλιοθήκης, για την οποία είναι υπεύθυνος.
Σκευοφύλακας: εκλεγμένος για το σκευοφυλάκιο, όπου βρίσκονται και οι θησαυροί των μοναστηριών. Συνήθως στις μονές διορίζονται περισσότεραι από ένας σκευοφύλακες, κρατώντας ο καθένας το δικό του κλειδί.
Συνοδικάρης: υπεύθυνος για το συνοδικό, όπου συνεδριάζουν οι προισταμενοι των μονών. '
Προσμονάριος: φροντίζει, όπου υπάρχει θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, για το παρεκκλήσι της και την εικόνα, ψάλλει τις παρακλήσεις και δέχεται τις προσφορές των προσκυνητών.
Βορδονάρης ή χατλάρης: φροντίζει τους σταύλους και τα ζώα της μονής. Αρσανάρης: Μένει μόνιμα ή κατεβαίνει όταν χρειαστεί στον αρσανά για τις διάφορες ανάγκες και παραγγελίες της μονής.
Τροφή
Γενικά η τροφή των αγιορειτών μοναχών είναι πολύ λιτή και περιορίζεται συνήθως στο ψωμί, το λάδι, το κρασί, τις ελιές, τα όσπρια και τα λαχανικά. Οι μονές στον Άθω διατηρούν το παλαιό έθιμο της φιλοξενίας για κάθε επισκέπτη τους. Πολλοί προσκυνητές ή εργάτες στο Όρος, ιδίως κατά τους θερινούς μήνες, βρίσκουν ύπνο και τροφή σ' αυτές εντελώς δωρεάν.
Login