Τῷ αὐτῷ μηνί ΚΣΤ΄, μνήμη τοῦ Ὁσίου Πατρός ἡμῶν Ξενοφῶντος, καί τῆς συμβίου αὐτοῦ Μαρίας καί τῶν τέκνων αὐτῶν Ἀρκαδίου καί Ἰωάννου.

[1] Ὁ ἑλληνικός Βίος του σῴζεται στή Μεγίστη Λαύρα καί στήν Ἱερά Μονή τῶν Ἰβήρων, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Ξενοφών ὁ θαυμάσιος». Στήν λεχθεῖσα Μεγίστη Λαύρα σῴζεται καί ἄλλος αὐτῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Διηγήσατό τις μέγας γέρων».

[2] Καί τόν Βί­ο αὐ­τοῦ του Ὁ­σί­ου συγ­γρά­φει ὁ Κύ­ρου Θε­ο­δώ­ρη­τος στόν στ΄ ἀ­ριθ­μό τῆς Φι­λό­θε­ης Ἱ­στο­ρί­ας.

Ἀ­δι­κί­α ὅ­μως θε­ώ­ρη­σα νά ἀ­πο­σι­ω­πή­σω τρί­α ἀ­ξι­ό­λο­γα, πού προ­σθέ­τει γιά τόν Ὅ­σιο αὐ­τόν. Με­ρι­κοί Ἰ­ου­δαῖ­οι βα­δί­ζον­τας πε­ρι­πλα­νή­θη­καν στόν δρό­μο καί ἐ­πει­δή δέν ἔ­βλε­παν, ποῦ πη­γαί­νουν ἐξ αἰ­τί­ας τῆς δυ­να­τῆς καί ρα­γδαί­ας βρο­χῆς, πού ἀ­κο­λού­θη­σε, γι’ αὐ­τό τρέ­χον­τας ἐ­δῶ καί ἐ­κεῖ ἔ­φθα­σαν στό σπή­λαι­ο τοῦ Ὁ­σί­ου, καί βλέ­πον­τάς τον, τόν πα­ρε­κά­λε­σαν νά τούς δεί­ξη τόν δρό­μο. Ὁ Ὅ­σιος εἶ­πε, εὐ­θύς νά τούς δώ­ση δύ­ο ὁ­δη­γούς. Ἐ­κεῖ λοι­πόν, πού κά­θον­ταν, νά καί φθά­νουν δύ­ο λε­ον­τά­ρια, τά ὁ­ποῖ­α ἔ­γλυ­φαν τόν Ὅ­σιο ὡς αὐ­θέν­τη τους. Αὐ­τά πρό­στα­ξε μέ τό νεῦ­μα του ὁ Ὅ­σιος, νά συ­νο­δεύ­σουν τούς Ἑ­βραί­ους μέ­χρι τό ση­μεῖ­ο ἐ­κεῖ­νο, πού ἔ­χα­σαν τόν δρό­μο.

Θέ­ρους ἦ­ταν ὁ και­ρός καί ἕ­νας ἄ­δι­κος γε­ωρ­γός, θε­ρί­ζον­τας τό χω­ρά­φι του, ἔ­κλε­ψε με­ρι­κά δε­μά­τια ἀ­πό τό γει­το­νι­κό χω­ρά­φι, καί τά ἔ­βα­λε στό ἁ­λῶ­νι του. Ἀ­μέ­σως ὅ­μως ἡ θεί­α δί­κη ἔ­κα­νε τήν παι­δεί­α. Δι­ό­τι ἔ­πε­σε ἀ­στρο­πε­λέ­κι ἀ­πό τόν οὐ­ρα­νό καί ἔ­και­γε τό ἁ­λῶ­νι. Βλέ­πον­τας λοι­πόν αὐ­τό ὁ γε­ωρ­γός, ἔ­τρε­ξε στόν Ὅ­σιο (δι­ό­τι ἦ­ταν ὁ τό­πος κον­τά) τήν συμ­φο­ρά του ὀ­δυ­ρό­με­νος. Ἔ­κρυ­ψε ὅ­μως τήν κλε­ψιά πού ἔ­κα­νε. Ὅ­ταν ὅ­μως δι­α­τά­χθη­κε ἀ­πό τόν Ὅ­σιο νά πῆ τήν ἀ­λή­θεια, ὡ­μο­λό­γη­σε τήν κλε­ψιά. Τό­τε ὁ Ἅ­γιος του εἶ­πε, ὅ­τι ἐ­άν ἐ­σύ ἐ­πι­στρέ­ψης στόν ἀ­δι­κη­θέν­τα τήν κλε­ψιά, θά σβήση ἡ φω­τιά. Ἐκεῖνος λοι­πόν ἔ­τρε­χε, γιά νά ἀ­πο­δώ­ση τό κλε­ψι­μαῖ­ο, ἡ δέ φω­τιά ἔ­σβη­σε χω­ρίς νε­ρό.

Προ­σθέ­τει ἀ­κό­μη καί τό ἑ­ξῆς ὁ Θε­ο­δώ­ρη­τος, ὅ­τι, ὅ­ταν ὁ Ὅ­σιος Συ­με­ών πή­γαι­νε στό Σί­ναι­ο ὄ­ρος, φθά­νον­τας στήν ἔ­ρη­μο, πού εἶ­ναι πρός Σό­δο­μα, εἶ­δε ἀ­πό μα­κριά τά χέ­ρια ἑ­νός ἀν­θρώ­που, πού ἔ­βγαι­ναν ἀ­πό τό βά­θος τῆς γῆς. Πλη­σιά­ζει λοι­πόν κον­τά καί βλέ­πει ἕ­να λάκ­κο σάν φω­λιά ἀ­λε­ποῦς. Ἐ­κεῖ­νος, πού ἦ­ταν στόν λάκ­κο, ἀ­κού­γον­τας τόν κτύ­πο τῶν πο­δι­ῶν, κρύ­φθη­κε μέ­σα. Σκύ­βον­τας λοι­πόν ὁ γέ­ρον­τας, πα­ρα­κα­λοῦ­σε πο­λύ ἐ­κεῖ­νον, πού κρύ­φθη­κε, νά τοῦ φα­νε­ρω­θῆ. Ἐ­κεῖ­νος ὕ­στε­ρα ἀ­πό πολ­λές πα­ρα­κλή­σεις ἐμ­φα­νί­σθη­κε. Ἦ­ταν δέ ἄ­γριος στήν ὄ­ψι, εἶ­χε τά μαλ­λιά του λε­ρω­μέ­να καί ἀ­κτέ­νι­στα, τό πρό­σω­πο ζα­ρω­μέ­νο, τά μέ­λη τοῦ σώ­μα­τος κα­τα­ξη­ρα­μέ­να. Φο­ροῦ­σε καί μπα­λω­μέ­να ροῦ­χα μέ βα­ΐ­α ραμ­μέ­να.

Ὅ­ταν τόν ρώ­τη­σε ὁ Ὅ­σιος, πῶς κα­τοί­κη­σε σέ τέ­τοι­ον τό­πο, ἀ­πάν­τη­σε, ὅ­τι καί ἐ­γώ ἔ­χον­τας προ­θυ­μί­α νά πά­ω στό Σί­ναι­ο ὄ­ρος, ὅ­πως καί ἐ­σύ, βρῆ­κα ἕ­να συ­νο­δί­τη ἀ­δελ­φό, μέ τόν ὁ­ποῖ­ο δέ­θη­κα μέ ὅρ­κο, νά μή χω­ρι­σθοῦ­με μέ­χρι θα­νά­του. Ἐ­πει­δή λοι­πόν ἐ­κεῖ­νος πέ­θα­νε στόν δρό­μο σ’ αὐ­τόν τόν τό­πο, γι’ αὐ­τό καί ἐ­γώ, τόν ὅρ­κο φυ­λά­γον­τας, ἀ­φοῦ τόν ἐν­τα­φί­α­σα, ἔ­σκα­ψα τόν λάκ­κο αὐ­τόν καί κά­θο­μαι ἐ­δῶ, προ­σμέ­νον­τας τό τέ­λος τῆς ζω­ῆς μου. Τρο­φή δέ ἔ­χω τούς φοί­νι­κες, τούς ὁ­ποί­ους ὡ­ρί­σθη­κε ἀ­πό τόν Θε­ό νά μοῦ τούς φέρ­νη ἕ­νας ἀ­δελ­φός». Καί αὐ­τά λέ­γον­τας, νά, ἦλ­θε ἕ­νας λέ­ον­τας, ὁ ὁ­ποῖ­ος κρα­τοῦ­σε ἕ­να στα­φύ­λι τοῦ φοί­νι­κα. Αὐ­τοί πού ἦ­ταν μέ τόν Ὅ­σιο, βλέ­πον­τας τόν λέ­ον­τα, φο­βή­θη­καν. Τό­τε ὁ γέ­ρον­τας ση­κώ­θη­κε καί ἔ­νευ­σε στόν λέ­ον­τα καί πα­ρα­μέ­ρι­σε ἀ­πό ἐ­κεῖ­νον τόν τό­πο. Ἔ­πει­τα πά­λι ἀ­φοῦ δέ­χθη­κε ἐν­το­λή, πεί­σθη­κε καί ἔ­φε­ρε τούς φοί­νι­κες. Καί πά­λι, ἀ­φοῦ δι­α­τά­χθη­κε, πῆ­γε μα­κριά καί κοι­μή­θη­κε, σάν νά ἦ­ταν λο­γι­κός ἄν­θρω­πος. Ἔ­τσι γνω­ρί­ζει ἡ ἀ­ρε­τή νά ὑ­πο­τάσ­ση σέ αὐ­τούς πού τήν ἔ­χουν καί αὐ­τά τά θη­ρί­α τά ἄ­γρια.

[3] Με­ρι­κοί λέ­νε, ὅ­τι ὁ Ὅ­σιος Ἀμ­μω­νᾶς πού ἀ­να­φέ­ρε­ται ἐ­δῶ, ἦ­ταν ὁ Ἐ­πί­σκο­πος, γιά τόν ὁ­ποῖ­ο προ­φη­τεύ­ον­τας ὁ Μέ­γας Ἀν­τώ­νιος τοῦ εἶ­πε, ὅ­τι θά προ­κό­ψη στόν φό­βο τοῦ Θε­οῦ. Δι­ό­τι δεί­χνον­τάς του πέ­τρα, τοῦ εἶ­πε· «Βρί­σε την καί κτύ­πη­σέ την·» καί αὐ­τός ἔ­τσι ἔ­κα­νε. Καί τοῦ λέ­γει ὁ Ἀν­τώ­νιος· «Ἔ­τσι καί σύ θά φθά­σης στό μέ­τρο αὐ­τό», ὅ­πως καί ἔ­γι­νε. Δι­ό­τι σέ τό­ση ἀ­νε­ξι­κα­κί­α καί ἀ­γα­θό­τη­τα ἔ­φθα­σε ὁ ἀ­οί­δι­μος Ἀμ­μω­νᾶς, σέ ση­μεῖ­ο, πού δέν γνώ­ρι­ζε κα­θό­λου τήν κα­κί­α. Ἔ­τσι, ὅ­ταν ἔ­γι­νε Ἐ­πί­σκο­πος, τοῦ ἔ­φε­ραν μί­α παρ­θέ­νο, ἡ ὁ­ποί­α ἐ­φθά­ρη ἀ­πό κά­ποι­ον καί ἔ­μει­νε ἔγ­γυ­ος, πα­ρό­μοι­α ἔ­φε­ραν καί ἐ­κεῖ­νον, πού τήν δι­έ­φθει­ρε, καί ζη­τοῦ­σαν νά τούς ἐ­πι­τι­μή­ση. Ὁ Ὅ­σιος ὅ­μως, ὄ­χι μό­νον δέν τούς ἐ­πιτί­μη­σε, ἀλ­λ’ οὔ­τε κἄν τούς κα­τέ­κρι­νε. Μᾶλ­λον ὅ­μως, ἀν­τί νά ἐ­πι­τι­μή­ση τήν γυ­ναῖ­κα σφρά­γι­σε τήν κοι­λιά της καί τῆς ἔ­δω­σε ἕ­ξι ζευ­γά­ρια σεν­τό­νια, λέ­γον­τας μή­πως στόν και­ρό τῆς γέν­νας πε­θά­νη αὐ­τή ἤ τό παι­δί της καί τήν σα­βα­νώ­σουν μέ τά σεν­τό­νια.

Ἄλ­λο­τε πά­λι πῆ­γε ὁ Ὅ­σιος Αὐ­τός σέ ἕ­να μέ­ρος, γιά νά φά­η ψω­μί, καί ἐ­κεῖ ἦ­ταν ἕ­νας ἀ­δελ­φός, ὁ ὁ­ποῖ­ος φη­μι­ζό­ταν, ὅ­τι πορ­νεύ­ει μέ μί­α γυ­ναῖ­κα, πού ἔ­τυ­χε τό­τε νά βρί­σκε­ται μέ­σα στό κελ­λί τοῦ Μο­να­χοῦ. Ὅ­ταν ἔ­μα­θαν οἱ ντό­πιοι, ὅ­τι ᾖλ­θε ἐ­κεῖ ὁ Ὅ­σιος, πῆ­γαν καί τόν πα­ρα­κά­λε­σαν νά πά­η στό κελ­λί, ὥ­στε ἀ­πό τήν θέ­α του νά θε­α­τρι­νι­σθῆ ὁ Μο­να­χός καί ἔ­τσι νά τόν δι­ώ­ξουν. Ὁ Μο­να­χός ὅ­μως πρό­φθα­σε καί ἔ­κρυ­ψε τήν γυ­ναῖ­κα μέ­σα σέ ἕ­να πι­θά­ρι. Ὁ Ὅ­σιος γνώ­ρι­σε ἐ­κεῖ­νο, πού ἔ­κα­νε ὁ Μο­να­χός. Ὁ­πό­τε μπαί­νον­τας μέ­σα στό κελ­λί του, πῆ­γε καί κά­θη­σε ἐ­πά­νω στό στό­μα τοῦ πι­θα­ριοῦ. Καί ἔ­πει­τα δι­έ­τα­ξε νά ἐ­ρευ­νή­σουν τό κελ­λί, γιά νά βροῦν τήν γυ­ναῖ­κα καί, ἀ­φοῦ ἔ­ψα­ξαν, δέν τήν βρῆ­καν. Τό­τε εἶ­πε σέ ὅ­σους τόν κα­τη­γο­ροῦ­σαν· «Ὁ Θε­ός νά σᾶς συγ­χω­ρή­ση γιά τήν κα­τη­γο­ρί­α πού κά­να­τε κα­τά τοῦ Μο­να­χοῦ». Καί ἀ­φοῦ προ­σευ­χή­θη­κε ἔ­κα­νε ὅ­λους νά ἀ­να­χω­ρή­σουν. Ἔπειτα πι­ά­νον­τας τό χέ­ρι τοῦ Μο­να­χοῦ, τοῦ εἶ­πε· «Πρό­σε­χε τόν ἑ­αυ­τό σου, ἀ­δελ­φέ». Καί λέ­γον­τας αὐ­τό, ἀ­νε­χώ­ρη­σε (σελ. 591 τοῦ Εὐ­ερ­γε­τι­νοῦ).

 Ἔ­λε­γε ἀ­κό­μη ὁ Ὅ­σιος αὐ­τός, ὅ­τι ὄν­τας στή Σκή­τη δε­κα­τέσ­σε­ρα χρό­νια πα­ρα­κα­λοῦ­σε τόν Θε­ό νύ­κτα καί ἡ­μέ­ρα, νά τοῦ χα­ρί­ση ὁ Θε­ός νά νι­κή­ση τήν ὀρ­γή (σελ. 501 ὅ. π.­).

 Ἄλλοι πάλι ἰσχυρίζονται, ὅτι ὁ Ἀμμωνᾶς πού ἀναφέρεται ἐδῶ, εἶναι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ὁ Βίος γράφεται στό Λαυσαϊκό, ὁ ὁποῖος ἦταν Ἱερέας. Καί μία φορά εἶδε Ἄγγελο στά δεξιά μέρη τοῦ Βήματος, πού ἔγραφε σέ βιβλίο τά ὀνόματα τῶν ἀδελφῶν, πού πήγαιναν στήν ἱερή Λειτουργία. Τά δέ ὀνόματα τῶν μή πηγαινόντων τά ἔσβηνε ἀπό τό βιβλίο, οἱ ὁποῖοι μετά τρεῖς μέρες πέθαναν. Ἐγώ ὅμως συμφωνῶ μέ τούς προηγουμένους, πιστεύοντας, ὅτι μᾶλλον ὁ Ἀμμωνᾶς Αὐτός εἶναι ὁ Ἐπίσκοπος.