Τῷ αὐτῷ μηνί ΣΤ΄, τά Ἅγια ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Τούς οὐρανούς βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ σχίσαν,
Τούς αὐτό μή χραίνοντας ἔνδον εἰσάγει.
Βάπτισεν ἐν ποταμῷ Χριστόν Πρόδρομος κατά ἕκτην.
Τά Ἅγια Θεοφάνεια τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἑορτάζουμε σήμερα σέ ὅλες τίς Ἅγιες τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίες, κάνοντας ἀπό ἑσπέρας τήν ἀγρυπνία. Ἐπειδή ὕστερα ἀπό τά τριάντα χρόνια τῆς ἡλικίας του θέλησε ὁ Κύριος νά φανερωθῆ στούς ἀνθρώπους, ὅτι εἶναι Θεός ἐν σώματι. Διότι, ὅταν ὁ Κύριος βαπτιζόταν ἀπό τόν Ἰωάννη, δόθηκε μαρτυρία ἀπό ἐπάνω ἀπό τόν Θεό καί Πατέρα μέ τήν φωνή καί μέ τήν ἐπέλευσι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅτι εἶναι Υἱός γνήσιος καί ὁμοούσιος αὐτοῦ. Ἀπό τότε λοιπόν ἔγινε γνωστό σέ ὅλους μέ τά θαύματα καί τήν ὑψηλή του διδασκαλία, ὅτι αὐτός εἶναι ὁ Θεός, ὁ ὁποῖος κηρύσσεται φανερά ἀπό τούς Προφῆτες1.
Ἦλθε δέ στό Βάπτισμα γιά τόν ἑξῆς λόγο: Ὅταν ὁ Κύριος ἔγινε ἄνθρωπος γιά ἐμᾶς, ἐκπλήρωσε ὅλον τόν νόμο σέ ὅλο τό χρονικό διάστημα τῆς ζωῆς του. Ἐπειδή ὅμως ὁ Ἰωάννης ἦλθε ἀπό τήν ἔρημο καί βάπτιζε στό Ἰορδάνη, σύμφωνα μέ τόν λόγο, πού ἔγινε σ’ αὐτόν ἀπό τόν Θεό, δηλαδή σύμφωνα μέ τό πρόσταγμα καί τόν νόμο τοῦ Θεοῦ, ὅπως λέει ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς (Λουκ. 3,2), γι’ αὐτό ὁ Κύριος θέλοντας νά ἐκπληρώση καί τόν λόγο αὐτόν ὡς ἕνα θεϊκό νόμο, γιά τόν λόγο αὐτό, ὕστερα ἀπό τό τριακοστό ἔτος τῆς ἡλικίας του, πῆγε στόν Βαπτιστή Ἰωάννη, γιά νά βαπτισθῆ, ὅπως οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι μολονότι δέν εἶχε ἀνάγκη βαπτίσματος, ὄντας ἀναμάρτητος. Ὁ δέ Ἰωάννης εὐλαβούμενος τόν Κύριο καί σκεπτόμενος τήν δική του ἀναξιότητα, ἔλεγε· «Ἐγώ ἀνάγκη νά βαπτισθῶ ἀπό ἐσένα καί ἐσύ ἔρχεσαι πρός ἐμένα;» Ἀλλ’ ὁ Κύριος δίνει θάρρος καί παρακινεῖ τόν Ἰωάννη νά τόν βαπτίση, ὑποδεικνύοντάς του, ὅτι ἐκεῖνο πού νομίζει πώς εἶναι ἀπρεπές, αὐτό ἰδιαιτέρως πρέπει νά γίνη, δηλαδή τό νά βαπτισθῆ ὁ Δεσπότης ἀπό τόν δοῦλο. Γι’ αὐτό καί λέει σ’ αὐτόν· «Ἄφησε αὐτά ἐπί τοῦ παρόντος. Διότι ἔτσι εἶναι πρέπον σ’ ἐμᾶς, νά ἐκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Δικαιοσύνη βέβαια ἐδῶ ὀνομάζει ὁ Κύριος τήν τελείωσι ὅλων τῶν ἐντολῶν, σύμφωνα μέ τόν Χρυσόστομο (στόν λόγο στό Βάπτισμα), σάν νά λέη· «Ἐπειδή ἐγώ ἐκπλήρωσα ὅλες τίς ἄλλες ἐντολές τοῦ θείου νόμου, καί αὐτή μόνη ἔμεινε, γι’ αὐτό πρέπει νά ἐκπληρώσω καί αὐτήν».
Τότε λοιπόν ἐγκατέλειψε τήν ἀντίστασι ὁ Ἰωάννης· καί ἀφοῦ βαπτίσθηκε ὁ Κύριος ἀπό αὐτόν, ἀμέσως ἀνέβηκε πάνω ἀπό τό νερό2. Καί ἰδού ἀνοίχθηκαν σ’ αὐτόν οἱ οὐρανοί καί εἶδε ὁ Ἰωάννης τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ νά κατεβαίνη σέ μορφή περιστερᾶς καί νά ἔρχεται στόν Ἰησοῦ. Ἀλλά καί φωνή ἀπό τούς οὐρανούς ἦλθε λέγοντας· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα». Ἀπό αὐτό λοιπόν ἔγινε φανερό στούς Ἰουδαίους, ὅτι δέν ἦταν ὁ Ἰωάννης μεγαλύτερος ἀπό τόν Χριστό, σύμφωνα μέ τήν λαθεμένη ἀντίληψι, πού εἶχαν γι’ αὐτόν οἱ πολλοί· ἀλλά ἦταν σέ ὑπερβολικό βαθμό ἀσυγκρίτως πολύ κατώτερος ἀπό τόν Χριστό καί δοῦλος καί ὑπό τήν ἐξουσία του. Γι’ αὐτό καί τό Πνεῦμα, ὅταν κατῆλθε, εἵλκυσε τήν φωνή τοῦ Πατρός στόν Ἰησοῦ. Καί ἔδειχνε φανερά καί σάν μέ τό δάκτυλο, ὅτι τό «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός», δέν λέχθηκε γιά τόν Βαπτιστή Ἰωάννη, μολονότι αὐτός εἶχε τήν μεγάλη δόξα καί τό ἀξίωμα ἀνάμεσα σέ ὅλους, ἀλλά λέχθηκε γιά τόν βαπτιζόμενο Ἰησοῦ. Ἀφοῦ ἐκπλήρωσε λοιπόν ὁ Κύριος καί αὐτό τό νομικό πρόσταγμα τοῦ βαπτὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα». Ἀπό αὐτό λοιπόν ἔγινε φανερό στούς Ἰουδαίους, ὅτι δέν ἦταν ὁ Ἰωάννης μεγαλύτερος ἀπό τόν Χριστό, σύμφωνα μέ τήν λαθεμένη ἀντίληψι, πού εἶχαν γι’ αὐτόν οἱ πολλοί· ἀλλά ἦταν σέ ὑπερβολικό βαθμό ἀσυγκρίτως πολύ κατώτερος ἀπό τόν Χριστό καί δοῦλος καί ὑπό τήν ἐξουσία του. Γι’ αὐτό καί τό Πνεῦμα, ὅταν κατῆλθε, εἵλκυσε τήν φωνή τοῦ Πατρός στόν Ἰησοῦ. Καί ἔδειχνε φανερά καί σάν μέ τό δάκτυλο, ὅτι τό «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός», δέν λέχθηκε γιά τόν Βαπτιστή Ἰωάννη, μολονότι αὐτός εἶχε τήν μεγάλη δόξα καί τό ἀξίωμα ἀνάμεσα σέ ὅλους, ἀλλά λέχθηκε γιά τόν βαπτιζόμενο Ἰησοῦ. Ἀφοῦ ἐκπλήρωσε λοιπόν ὁ Κύριος καί αὐτό τό νομικό πρόσταγμα τοῦ βαπτίσματος, ἔλυσε τήν κατάρα, πού δόθηκε στόν Ἀδάμ γιά τήν παράβασι τοῦ θείου νόμου. Καί ἀφοῦ μᾶς λύτρωσε ἀπό τήν καταδίκη, μέ τόν τρόπο αὐτό κατήργησε στό ἑξῆς κάθε νόμο τελετουργικό, ἀνεβάζοντας αὐτόν στό πνευματικώτερο καί τελειότερο. Στήν συνέχεια ὅμως ἔπαυσε καί τό ἰουδαϊκό βάπτισμα καί παρέδωσε σέ ἐμᾶς τούς πιστούς νά βαπτιζώμαστε τό Βάπτισμα πού γίνεται μέ τρεῖς ἀναδύσεις καί καταδύσεις, τό ὁποῖο ἔχει τήν χάρι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ ὁποία χάρις ἔλειπε στό βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου. Διότι, ἀφοῦ βαπτίσθηκε ὁ Κύριος σέ ἕνα καί στόν ἴδιο ποταμό, ἐκπλήρωσε μέν τό σκιῶδες καί ἀτελές βάπτισμα, ἄνοιξε ὅμως τίς θύρες τοῦ πνευματικοῦ καί θείου τῆς Ἐκκλησίας Βαπτίσματος. Μέ αὐτό τό Βάπτισμα ἐμεῖς ἀφοῦ βαπτισθήκαμε, ὀφείλουμε στό ἑξῆς νά διατηροῦμε τήν καθαρότητά του ἄσπιλη καί ἀμόλυντη ἀπό ἁμαρτίες, μέ τήν ἐργασία τῶν ζωοποιῶν ἐντολῶν, γιά νά ἐπιτύχουμε καί τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν.ίσματος, ἔλυσε τήν κατάρα, πού δόθηκε στόν Ἀδάμ γιά τήν παράβασι τοῦ θείου νόμου. Καί ἀφοῦ μᾶς λύτρωσε ἀπό τήν καταδίκη, μέ τόν τρόπο αὐτό κατήργησε στό ἑξῆς κάθε νόμο τελετουργικό, ἀνεβάζοντας αὐτόν στό πνευματικώτερο καί τελειότερο. Στήν συνέχεια ὅμως ἔπαυσε καί τό ἰουδαϊκό βάπτισμα καί παρέδωσε σέ ἐμᾶς τούς πιστούς νά βαπτιζώμαστε τό Βάπτισμα πού γίνεται μέ τρεῖς ἀναδύσεις καί καταδύσεις, τό ὁποῖο ἔχει τήν χάρι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ ὁποία χάρις ἔλειπε στό βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου. Διότι, ἀφοῦ βαπτίσθηκε ὁ Κύριος σέ ἕνα καί στόν ἴδιο ποταμό, ἐκπλήρωσε μέν τό σκιῶδες καί ἀτελές βάπτισμα, ἄνοιξε ὅμως τίς θύρες τοῦ πνευματικοῦ καί θείου τῆς Ἐκκλησίας Βαπτίσματος. Μέ αὐτό τό Βάπτισμα ἐμεῖς ἀφοῦ βαπτισθήκαμε, ὀφείλουμε στό ἑξῆς νά διατηροῦμε τήν καθαρότητά του ἄσπιλη καί ἀμόλυντη ἀπό ἁμαρτίες, μέ τήν ἐργασία τῶν ζωοποιῶν ἐντολῶν, γιά νά ἐπιτύχουμε καί τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν.
1 Σημείωσε, ὅτι κατά τόν Εὐσέβιο, ὅταν βαπτίσθηκε ὁ Κύριος, ἦταν τρίτη ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος. Καί οἱ τῶν ἱερῶν Ἀποστόλων Διαταγές λένε, ὅτι βαπτίσθηκε τήν δέκατη νυκτερινή ὥρα (σ. σ. Δηλαδή δέκα ὧρες μετά τήν δύσι τοῦ ἡλίου).
2 Ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἀπορεῖ: Γιατί, λέει, ὁ Εὐαγγελιστής Ματθαῖος καί Μᾶρκος, ὅτι ἀνέβηκε ὁ Ἰησοῦς ἀμέσως ἀπό τό ὕδωρ; Λύνοντας λοιπόν τήν ἀπορία λέει, ὅτι οἱ μέν ἄλλοι ἄνθρωποι βαπτιζόμενοι, ἐπειδή ἦταν ἁμαρτωλοί, παρέμεναν μέσα στό νερό βουτηγμένοι, μέχρις ὅτου ὁμολογήσουν ὅλες τους τίς ἁμαρτίες καί τότε ἔβγαιναν ἀπό τό νερό. Ἔτσι μεσολαβοῦσε κάποιο χρονικό διάστημα. Ὅμως ὁ Κύριος, ἐπειδή ἦταν ἀναμάρτητος καί ἁμαρτίες δέν εἶχε νά ἐξομολογηθῆ, γι’ αὐτό ἀμέσως μόλις μπῆκε στό νερό, βγῆκε ἔξω (Στήν σειρά τοῦ κατά Ματθαῖον Εὐαγγελίου).
Τό ὅτι δέ ὁ Χριστός, ὅταν βαπτίσθηκε, ὄχι μόνον ἁγίασε τόν Ἰορδάνη ποταμό, ἀλλά καί ὅλη τήν φύσι τῶν ὑδάτων, μαρτυρεῖ μέ σαφήνεια καί καθαρά ὁ ἴδιος θεῖος Χρυσορρήμων, λέγοντας αὐτολεξεί στόν λόγο του στό Ἅγιο Βάπτισμα τοῦ Σωτῆρος τά ἑξῆς· «Αὐτή εἶναι ἡ ἡμέρα κατά τήν ὁποία βαπτίσθηκε καί ἁγίασε τήν φύσι τῶν ὑδάτων. Γι' αὐτό βέβαια καί τά μεσάνυχτα τῆς ἑορτῆς αὐτῆς ὅλοι φέρνουν νερό καί τό τοποθετοῦν μέσα στό σπίτι, φυλάσσοντάς το ὅλο τόν χρόνο, ἐπειδή σήμερα ἁγιάσθηκαν τά ὕδατα. Καί τό θαῦμα τοῦ ἁγιασμοῦ τῶν ὑδάτων γίνεται φανερό ἀπό τό ὅτι δέν ἀλλοιώνεται ἡ φύσις τοῦ νεροῦ ἐκείνου μέ τό πέρασμα τοῦ χρόνου, ἀλλ' ὁλόκληρο χρόνο καί πολλές φορές δύο καί τρία χρόνια παραμένει καθαρό καί φρέσκο τό νερό, πού σήμερα ἀντλήθηκε, καί βρίσκεται μετά ἀπό τόσο χρόνο σέ ἴση ἀξία καί κατάστασι μέ τό νερό, πού μόλις πρίν λίγο πάρθηκε ἀπό τήν πηγή» (τόμ. ε΄ τῆς ἐν Ἐτόνῃ ἐκδόσεως). Νά γνωρίζης, ὅτι τό βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου μία κατάδυσι καί μία ἀνάδυσι εἶχε. Καί ἦταν τοῦ ἰουδαϊκοῦ βαπτίσματος ἀνώτερο, κατώτερο ὅμως τοῦ δικοῦ μας. Διότι ἦταν σάν κάποια γέφυρα τῶν δύο βαπτισμάτων ὁδηγῶντας ἀπό ἐκεῖνο πρός αὐτό. Διότι δέν ἔλεγε ὁ Ἰωάννης· ‘Πλῦνε τά ἱμάτιά σου καί λοῦσε τό σῶμα καί εἶσαι καθαρός’. Ἀλλά τί; «Ποιήσατε καρπούς ἀξίους τῆς μετανοίας». Οὔτε Πνεύματος Ἁγίου χορηγία εἶχε, οὔτε ἁμαρτημάτων ἄφεσι. Ὁ δέ Κύριος, οὔτε τό ἰουδαϊκό, οὔτε τό δικό μας Βάπτισμα βαπτίσθηκε (αὐτό πού γίνεται μέ τρεῖς ἀναδύσεις καί καταδύσεις), ἀλλά τό τοῦ Ἰωάννου (τό ὁποῖο γίνεται μέ μία κατάδυσι) καί αὐτό γιά δύο λόγους· πρῶτον μέν γιά νά φανῆ ὅτι εἶναι Υἱός Θεοῦ, μαρτυρούμενος ἀπό τήν φωνή τοῦ Πατέρα καί ἀπό τήν ἐπιφοίτησι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· καί δεύτερον, γιά νά ἐκπληρώση κάθε δικαιοσύνη, ὅπως τά βεβαιώνει ὅλα αὐτά ὁ ἴδιος Χρυσόστομος στόν ἴδιο λόγο.
Γνώριζε, ὅτι στά Θεοφάνεια ἔχουν λόγους Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμός». Ὁ θεῖος Ἐπιφάνιος (λόγος στήν Ἀνάληψι) ὡς πρώτη ἑορτή τοποθετεῖ τήν Γέννησι τοῦ Χριστοῦ, δεύτερη αὐτήν τήν τῶν Θεοφανείων, καί βλέπε στήν ὑποσημείωσι πού ὑπάρχει στό Συναξάρι τῆς τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως. Ὁ δέ Νύσσης Γρηγόριος ἔχει λόγο στό, «οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός», τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Ὁ μέν φιλόστοργος Αὐτός Πατήρ». Ἄλλον ἐπίσης τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Νῦν γνωρίζω τήν ἐμήν ἀγέλην». Ὁ Χρυσόστομος, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Πάντες ἡμεῖς ἐν εὐθυμίᾳ». Γρηγόριος ὁ Νεοκαισαρείας, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Ἄνδρες φιλόχριστοι καί φιλόξενοι». Σωφρόνιος Ἱεροσολύμων, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Πάλιν φῶς προερχόμενον». Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Μετάνοια καί ἀρχή ἐστι καί μεσότης», ὁ ἴδιος ἄλλον στήν ἴδια ἑορτή, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Χθές συνεκκλησιάζων καί συνεορτάζων». (Σῴζονται ὅλοι στήν Μεγίστη Λαύρα, καί στήν τοῦ Βατοπαιδίου καί Ἰβήρων καί στό Κοινοβίο τοῦ Διονυσίου.) Ἀλλά καί ὁ Πρόκλος καί ὁ Ἰππόλυτος ἐγκώμια ἔχουν σ’ αὐτήν (στήν Ἱερή Τελετουργία).
Login