Τῷ αὐτῷ μηνί KΖ΄, μνήμη τοῦ Ἁγίου Μάρτυρος Νέστορος. Διήγησις περί τῶν Ἰβρων, δηλαδή τῶν νῦν καλουμένων Γκιουρτζίδων, ὅπως ἦλθον εἰς θεογνωσίαν παρά τινος γυναικός .

Τῷ αὐτῷ μηνί KΖ΄, μνήμη τοῦ Ἁγίου Μάρτυρος Νέστορος.

 Ὁμοῦ Λυαῖον καί λύμην τήν τῆς πλάνης,

Κτείνας ὁ Νέστωρ τέμνεται διά ξί-φους.

Εἰκάδι ἐβδομάτῃ ἀποκέρσαν Νέστορα κεδνόν.

 Αὐ­τός ὁ Ἅ­γιος Νέ­στορας ἦ­ταν πο­λύ νέ­ος κα­τά τήν ἡ­λι­κί­α ἐ­κεί­νη, κα­τά τήν ὁ­ποί­α ἀρ­χί­ζει νά γί­νε­ται ἡ τρι­χο­φυί­α, ἦ­ταν ὅ­μως γλυ­κύς στήν ὄ­ψι. Ὡ­ραῖ­ος στό κάλ­λος καί γνώ­ρι­μος τοῦ Ἁ­γί­ου ἐν­δό­ξου Μάρ­τυ­ρος Δη­μη­τρί­ου. Αὐ­τός λοι­πόν βλέ­πον­τας, ὅ­τι ὁ βα­σι­λιάς Μα­ξι­μια­νός ἔ­χαι­ρε καί ἀ­γα­ποῦ­σε ἕ­ναν βάρ­βα­ρο, Λυα­ῖο ὀ­νό­μα­τι, καί ὅ­τι καυ­χό­ταν πο­λύ γιά τήν ἀν­δρεί­α ἐ­κεί­νου τοῦ βάρ­βα­ρου καί γιά τίς νί­κες, πού ἔ­κα­μνε μέ ὅ­σους πά­λευ­ε· αὐ­τά, λέ­ω, βλέ­πον­τας ὁ μα­κά­ριος Νέ­στορας, μί­ση­σε αὐ­τήν τήν ὑ­πε­ρη­φά­νεια τοῦ Λυα­ίου. Βλέ­πον­τας ὅ­μως καί τά θαύ­μα­τα τοῦ Ἁ­γί­ου Δη­μη­τρί­ου, ἔ­λα­βε θάρ­ρος, ὅ­τι ἄν μό­νο ὁ­πλι­σθῆ μέ τίς εὐ­χές ἐ­κεί­νου καί πο­λε­μή­ση τόν βάρ­βα­ρο Λυα­ῖο, σί­γου­ρα θά  τόν νι­κή­ση. Τό­τε προ­στρέ­χει στόν μέ­γα Δη­μή­τριο. Καί πέ­φτον­τας στά πό­δια του, ‘‘δοῦ­λε τοῦ Θε­οῦ Δη­μή­τρι­ε’’, λέ­ει, ‘‘ἐ­γώ εἶ­μαι πρό­θυ­μος νά μο­νο­μα­χή­σω μέ τόν Λυα­ῖο.

Γι’ αὐ­τό προ­σευ­χή­σου γιά μέ­να, ἀφοῦ ἐπικαλε-σθῆς τό ὄ­νο­μα τοῦ Χρι­στοῦ’’. Ὁ Ἅ­γιος ἀ­φοῦ τόν σφρά­γι­σε μέ τό ση­μεῖ­ο τοῦ τί­μιου Σταυ­ροῦ, «καί τόν Λυα­ῖο», τοῦ εἶ­πε, «θά νι­κή­σης καί γιά τόν Χρι­στό θά μαρ­τυ­ρή­σης». Τό­τε λοι­πόν ὁ γεν­ναῖ­ος Νέ­στωρ μπῆ­κε στό στά­διο χω­ρίς φό­βο. Καί ἀ­φοῦ ἔ­κα­νε τόν Μα­ξι­μια­νό νά θαυ­μά­ση γιά τήν ὡ­ραί­α του θε­ω­ρί­α, «ὁ Θε­ός Δη­μη­τρί­ου, εἶ­πε, βο­ή­θει μοι». Καί ἀ­φοῦ πο­λέ­μη­σε μέ τόν Λυα­ῖο, τόν κτύ­πη­σε κα­τά­καρ­δα μέ τό μα­χαίρι του καί ἀ­μέ­σως θα­νά­τω­σε ἐ­κεῖ­νον, πού θα­νά­τω­σε πολ­λούς. Πλή­γω­σε συγ­χρό­νως καί τόν βα­σι­λιά μέ πλη­γή ψυ­χι­κή, δι­ό­τι τοῦ προ­ξέ­νη­σε λύ­πη ἀ­πα­ρη­γό­ρη­τη. Τό­τε, ἀ­φοῦ θύ­μω­σε ἀ­πό αὐ­τό ὁ τύ­ραν­νος, δι­έ­τα­ξε ὁ μέν Ἅ­γιος Δη­μή­τριος νά κα­τα­τρυ­πη­θῆ μέ λόγ­χες, ὁ δέ Ἅ­γιος Νέ­στωρ, νά θα­να­τω­θῆ μέ ξῖφος. Καί ἔ­τσι ἔ­λα­βαν καί οἱ δύ­ο ἀ­πό τόν Χρι­στό τούς στε­φά­νους τοῦ μαρτυρίου[1].

Τῇ αὐ­τῇ ἡ­μέ­ρα μνή­μη τῶν Ἁ­γί­ων Μαρ­τύ­ρων Κα­πε­τω­λί­νης καί Ἐ­ρω­τη­ΐ­δος.

 Κτεί­νου­σι δού­λην ἐκ ξί­φους καί κυ­ρί­αν,

Δού­λας Τριά­δος τῆς ἀ­λη­θῶς Κυ­ρί­ας.

 Αὐ­τές οἱ Ἅ­γι­ες ἦ­ταν στά χρό­νια τῆς βα­σι­λεί­ας τοῦ Δι­ο­κλη­τια­νοῦ καί Ζι­λι­κιν­θί­ου ἄρ­χον­τος τῆς Καπ­πα­δο­κί­ας, κα­τά τό ἔ­τος 289. Ἡ Κα­πε­τω­λί­να ἦ­ταν εὐ­γε­νής καί πλού­σια, ἐ­νῷ ἡ Ἐ­ρω­τη­ΐς ἦ­ταν δού­λη της. Ἡ Ἁ­γί­α λοι­πόν Κα­πε­τω­λί­να, ἀ­φοῦ μοί­ρα­σε τήν πε­ρι­ου­σί­α της στούς φτω­χούς καί ἐ­λευ­θέ­ρω­σε τούς δού­λους της, πα­ρου­σι­ά­σθη­κε στόν ἄρ­χον­τα Ζι­λι­κίν­θιο καί κή­ρυ­ξε τόν Χρι­στό Θε­ό ἀ­λη­θι­νό. Τό­τε ἀρ­χι­κά κλεί­σθη­κε στήν φυ­λα­κή. Ἔ­πει­τα κα­τά τήν ἑ­πό­με­νη ἡ­μέ­ρα ἀ­πο­κε­φα­λί­σθη­κε. Ἡ Ἐ­ρω­τη­ΐς κτύ­πη­σε μέ πέ­τρες τόν ἄρ­χον­τα. Γι’ αὐ­τό δάρ­θη­κε μέ ρα­βδιά. Καί πα­ρα­μέ­νον­τας ἀ­βλα­βής μέ τήν χά­ρι τοῦ Χρι­στοῦ, μέ τό ξίφος ἀ­πο­κε­φα­λί­σθη­κε. Καί ἔ­τσι ἔ­λα­βαν καί οἱ δύ­ο τούς στε­φά­νους τῆς ἀ­θλή­σε­ως.

Δι­ή­γη­σις πε­ρί τῶν Ἰ­βή­ρων, δη­λα­δή τῶν νῦν κα­λου­μέ­νων Γκι­ουρ­τζί­δων, ὅ­πως ἦλ­θον εἰς θε­ο­γνω­σί­αν πα­ρά τι­νος γυναικός[3].

 + Ἔργον μέγιστον εἰργάσω σεμνή, γῦναι,

Ἐπιστρέφεις γάρ ἔθνος Ἰβήρων ὅλον.

 Στίς ἡ­μέ­ρες τοῦ βα­σι­λιᾶ Κων­σταν­τί­νου τοῦ Με­γά­λου, κα­τά τό ἔ­τος 332, ὑ­πῆρ­χε μί­α γυ­ναί­κα εὐ­σε­βής, ἡ ὁ­ποί­α ἦ­ταν πο­λύ γυ­μνα­σμέ­νη στήν ἀ­σκη­τι­κή πο­λι­τεί­α. Ἔ­τσι μο­λο­νό­τι σκλα­βώ­θη­κε ἀ­πό τούς Ἴ­βη­ρες, δη­λα­δή τούς Γκι­ουρ­τζί­δες, πά­λι καί ἐ­κεῖ χρη­σι­μο­ποι­οῦ­σε ἡ μα­κά­ρια τούς ἴ­διους ἀ­γῶ­νες τῆς ἀ­σκή­σε­ως. Καί ἐ­πει­δή οἱ Γκι­ουρ­τζί­δες εἶ­ναι στε­ρη­μέ­νοι ἀ­πό τήν ἰ­α­τρι­κή τέ­χνη, γι’ αὐ­τό, ὅ­ταν τύ­χη νά ἀ­σθε­νή­σουν, συ­νη­θί­ζουν νά πη­γαί­νουν ἕ­νας στόν ἄλ­λο, ζη­τῶν­τας νά μά­θουν τόν τρό­πο τῆς θε­ρα­πεί­ας τῆς ἀ­σθε­νεί­ας τους ἀ­πό ἐ­κεί­νους, πού μέ τήν πεῖ­ρα δο­κί­μα­σαν ἐ­κεί­νη τήν ἀ­σθέ­νεια. Ὁ­πό­τε καί μί­α γυ­ναί­κα Γκι­ουρ­τζί­δισ­σα, ἔ­χον­τας παι­δί, τό ὁ­ποῖ­ο εἶ­χε δει­νή ἀ­σθέ­νεια, πῆ­γε στήν ἀ­νω­τέ­ρω θε­ο­σε­βέ­στα­τη γυ­ναῖ­κα, ζη­τῶν­τας νά μά­θη ἀ­πό αὐ­τήν, τί νά πρά­ξη στήν ἀ­σθέ­νεια τοῦ παι­διοῦ της. Ἐ­κεί­νη, παίρ­νον­τας τό παι­δί καί βά­ζον­τάς το ἐ­πά­νω σέ κλί­νη, πα­ρε­κά­λε­σε τόν Κύ­ριο νά τό ἰ­α­τρεύ­ση. Τό­τε ὁ τά κρυ­πτά τῶν καρ­δι­ῶν γνω­ρί­ζων Κύ­ριος, χω­ρίς νά ἀρ­γο­πο­ρή­ση, χά­ρι­σε τήν ὑ­γεί­α στό παι­δί. Ἀ­πό αὐ­τήν τήν αἰ­τί­α λοι­πόν ἡ θαυ­μά­σια ἐ­κεί­νη γυ­ναί­κα ἔ­γι­νε τό­σο πε­ρί­φη­μη, ὥ­στε ἔ­φθα­σε ἡ φή­μη της καί στά αὐ­τιά τῆς γυ­ναί­κας τοῦ ἐ­κεῖ βα­σι­λιᾶ, ἡ ὁ­ποί­α ἀ­μέ­σως δι­έ­τα­ξε νά ἔλ­θη ἡ αἰχ­μά­λω­τη σ’ αὐ­τήν, ἐ­πει­δή ἔ­πα­σχε ἀ­πό πά­θος δύ­σκο­λο καί δυ­σί­α­το. Ἡ δέ τα­πει­νό­φρων γυ­ναί­κα δέν πει­θό­ταν σ’ αὐ­τό, κρί­νον­τας τόν ἑ­αυ­τό της ἀ­νά­ξιο νά πά­η μί­α σκλά­βα στήν βα­σί­λισ­σα. Ἀλ­λ’ ἡ βα­σί­λισ­σα, θε­ω­ρῶν­τας ὡς μη­δέν τό ὕ­ψος τῆς βα­σι­λεί­ας, πῆ­γε μό­νη της στήν σκλά­βα. Ἐ­κεί­νη, ἀ­φοῦ ἔ­βα­λε τήν βα­σί­λισ­σα νά πλα­γιά­ση ἐ­πά­νω στήν κλί­νη της, ὅ­που καί τό παι­δί πλά­για­σε, τῆς πρό­σφε­ρε τήν ἱ­ε­ρή προ­σευ­χή, τα­χύ­τα­το ἰ­α­τρι­κό τοῦ πά­θους. Ἀ­φοῦ λοι­πόν ἐ­λευ­θε­ρώ­θη­κε ἡ βα­σί­λισ­σα ἀ­πό τό πά­θος, ἔ­δι­νε στήν σκλά­βα χρυ­σά­φι, ἀ­σῆ­μι, ροῦ­χα πο­λύ­τι­μα καί ἄλ­λα πολ­λά, ὅ­σα εἶ­ναι ἀ­πο­τε­λέ­σμα­τα φι­λο­τι­μί­ας βα­σι­λι­κῆς, γιά νά ἀν­τα­μεί­ψη αὐ­τήν, ἡ ὁ­ποί­α τό­σο γρή­γο­ρα ἔ­δι­ω­ξε τό πά­θος της. Ἀλ­λ’ ἡ θεί­α ἐ­κεί­νη καί εὐ­σε­βέ­στα­τη γυ­ναί­κα, ἔ­λε­γε στήν βα­σί­λισ­σα, ὅ­τι δέν  τά χρει­ά­ζε­ται αὐ­τά. Μι­σθό καί πλη­ρω­μή με­γά­λη τῆς θε­ρα­πεί­ας νο­μί­ζει, τό νά γνω­ρί­ση ἐ­κεί­νη τήν πί­στι καί εὐ­σέ­βεια στόν Χρι­στό καί τό νά κτί­ση Να­ό στό ὄ­νο­μα τοῦ Χρι­στοῦ, ὁ ὁ­ποῖ­ος τήν ἐ­λευ­θέ­ρω­σε ἀ­πό τό πά­θος.

Ἡ  βα­σί­λισ­σα, ὅταν τά ἄ­κου­σε αὐ­τά, πῆ­γε στά βα­σί­λεια. Καί τόν μέν ἄν­δρα της, τόν βα­σι­λιά, τόν ἔ­κα­νε νά ἐκ­πλα­γῆ γιά τήν πα­ρά­δο­ξη θε­ρα­πεί­α τοῦ πά­θους της. Δι­η­γού­με­νη ὅ­μως καί μέ ποι­όν τρό­πο θε­ρα­πεύ­θη­κε, δι­α­βε­βαί­ω­νε, ὅ­τι ὁ Θε­ός τῆς σκλά­βας, πού τήν θε­ρά­πευ­σε, εἶ­ναι ἀ­λη­θῶς καί κυ­ρί­ως Θε­ός. Ἔ­λε­γε δέ ἀ­κό­μη, ὅ­τι εἶ­ναι πρέ­πον νά κτί­σουν καί Να­ό στό ὄ­νο­μά του. Καί ὅ­τι ὅ­λο τό ἔ­θνος τῶν Γκι­ουρ­τζί­δων πρέ­πει νά ἐ­πι­στρέ­ψη στήν λα­τρεί­α καί πί­στι αὐ­τοῦ τοῦ Θε­οῦ. Ὁ βα­σι­λιάς, ὅ­μως, τήν θε­ρα­πεί­α τῆς γυ­ναί­κας του τήν θαύ­μα­ζε καί ἐ­παι­νοῦ­σε, Να­ό ὅ­μως νά κτί­ση, δέν ἤ­θε­λε. Ἀ­φοῦ πέ­ρα­σε ὅ­μως λί­γος και­ρός, βγῆ­κε στό κυ­νῆ­γι ὁ βα­σι­λιάς. Καί οἱ μέν ἄλ­λοι, πού ἦ­ταν μα­ζί του,  κυ­νη­γοῦ­σαν ἀ­νεμ­πό­δι­στα. Ὁ βα­σι­λιάς, ὅ­μως, μό­νος μέ­νον­τας πί­σω ἀ­πό τούς ἄλ­λους, ἔ­μει­νε ἀ­πό ἀ­ο­ρα­σί­α. Καί ποῦ νά πά­η, δέν ἤ­ξε­ρε.

Ἀ­πο­ρῶν­τας λοι­πόν γι’ αὐ­τό πού τοῦ συ­νέ­βη, θυ­μή­θη­κε τήν ἀ­πεί­θεια, πού ἔ­δει­ξε στά λό­για τῆς γυ­ναί­κας του. Καί στήν συνέχεια, ἀφοῦ ἐ­πι­κα­λέ­σθη­κε γιά βο­ή­θεια τόν Θε­ό τῆς σκλά­βας γυ­ναί­κας, ἐ­λευ­θε­ρώ­θη­κε ἀ­πό τό σκό­τος καί τήν ἀ­ο­ρα­σί­α. Ἔ­πει­τα, πη­γαί­νον­τας μό­νος στήν εὐ­σε­βέ­στα­τη σκλά­βα, τήν πα­ρα­κα­λοῦ­σε νά τοῦ δεί­ξη σέ ποι­ό σχῆ­μα νά κτί­ση τόν Να­ό. Καί ἡ μέν γυ­ναίκα, σχη­μά­τι­ζε τόν Να­ό, ἐ­νῷ οἱ τε­χνῖ­τες τοῦ βα­σι­λιᾶ, τόν ἔ­κτι­ζαν. Ἀ­φοῦ τέ­λει­ω­σε ὁ Να­ός καί ἔ­πρε­πε νά τόν ἐγ­και­νιά­ση Ἀρ­χι­ε­ρέ­ας, βρῆ­κε καί αὐ­τοῦ τήν εὐ­κο­λί­α ἡ θαυ­μά­σια ἐ­κεί­νη γυ­ναίκα, δι­ό­τι αὐ­τή κα­τά­πει­σε τόν βα­σι­λιά τῆς Ἰ­βη­ρί­ας νά γρά­ψη πρός τόν βα­σι­λιά τῶν Ρω­μαί­ων καί νά ζη­τή­ση νά στα­λῆ ἀ­πό ἐ­κεῖ δά­σκα­λος τῆς εὐ­σε­βεί­ας. Τό­τε ἦ­ταν βα­σι­λιάς τῶν Ρω­μαί­ων ὁ Μέ­γας Κων­σταν­τῖ­νος, ὅ­πως προ­α­να­φέ­ρα­με, ὁ ὁ­ποῖ­ος μό­λις ἔ­μα­θε τήν αἰ­τί­α τῆς αἰ­τή­σε­ως, εὐ­χα­ρί­στη­σε τόν Θε­ό. Καί ἀ­φοῦ δέ­χθη­κε φι­λό­φρο­να τούς ἀ­πε­σταλ­μέ­νους πρε­σβευ­τές, ἔ­στει­λε στήν Ἰ­βη­ρί­α ἕ­ναν Ἀρ­χι­ε­ρέ­α στο­λι­σμέ­νο μέ πί­στι καί σύ­νε­σι καί μέ πο­λι­τεί­α ἐ­νά­ρε­τη, μα­ζί καί δῶ­ρα πολ­λά, γιά νά γί­νη κή­ρυ­κας καί δά­σκα­λος τῆς θε­ο­γνω­σί­ας στό ἔ­θνος ἐ­κεῖ­νο. Αὐ­τός λοι­πόν πη­γαί­νον­τας ἐ­κεῖ, μέ θαύ­μα­τα καί δι­δα­σκα­λί­ες ὡ­δή­γη­σε στήν πί­στι τοῦ Χρι­στοῦ ὅ­λους τούς ἀν­θρώ­πους καί τούς βά­πτι­σε. Καί ἀ­φοῦ ἔ­κτι­σε σέ δι­ά­φο­ρα μέ­ρη ἱ­ε­ρούς Να­ούς καί χει­ρο­τό­νη­σε Ἱ­ε­ρεῖς, ἐ­πέ­στρε­ψε στήν θε­ο­γνω­σί­α ὅ­λο τό ἔ­θνος τῶν Ἰ­βή­ρων. Καί ἔ­τσι ἀ­πῆλ­θε πρός τόν Κύ­ριο. Τέ­τοι­ος ἦ­ταν ὁ τρόπος γνώ­σε­ως τοῦ Θε­οῦ ἀ­πό τούς Ἴ­βη­ρες[4]