Τῷ αὐτῷ μηνὶ E΄, μνήμη τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Γαλακτίωνος καί Ἐπιστήμης.

[1] Τό ἑλληνικό τους Μαρτύριο συνέγραψε ὁ Μεταφραστής, τοῦ ὁποίου ἡ ἀρχή εἶναι· «Τῇ πρός τῷ Λιβάνου ὄρει». (Σώζεται στήν τῶν Ἰβήρων καί σέ ἄλλες).

[2] Σέ ἄλ­λες ἐκ­δό­σε­ις τῶν ἐ­πι­στο­λῶν τοῦ Παύ­λου αὐτός γρά­φε­ται ὡς Ἑρμῆς καί σέ ἄλλες Ἐρ­μᾶς, πού εἶναι ἕνας καί ὁ αὐ­τός. Χω­ριστά ὅμως ἑ­ορ­τά­ζε­ται κα­τά τήν ὀ­γδό­η τοῦ Μαρ­τί­ου. Ση­μεί­ω­σε, ὅ­τι ὁ Ἀ­πό­στο­λος αὐ­τός Ἑρ­μᾶς, συ­νέ­γρα­ψε, ὅπως λέ­νε με­ρι­κοί, τό βι­βλί­ο πού ὀ­νο­μά­ζε­ται Ποι­μήν, τό ὁ­ποῖ­ο εἶ­ναι ἴ­σο κα­τά τό μέ­γε­θος μέ τήν Ὀ­κτώ­η­χο τοῦ Δα­μα­σκη­νοῦ καί ἀρ­χί­ζει ἀ­πό τήν θε­ο­λο­γί­α. Εἶ­ναι τυ­πω­μέ­νο ἀ­πό πο­λύ πα­λιά καί βρισ­κό­ταν τήν Μο­νή τῶν Με­τε­ώ­ρων, ὄπως μᾶς ἀ­νάγ­γει­λε ὁ μα­κα­ρί­της πρῴ­ην Τρίκ­κης Ἀμ­βρό­σιος. Τό βι­βλί­ο λοι­πόν αὐ­τό εἶ­ναι ὠ­φε­λι­μώ­τα­το καί ἀ­ναγ­και­ό­τα­το, ὅ­πως μαρ­τυ­ρεῖ ὁ θεῖ­ος Ἱ­ε­ρώ­νυ­μος. (Βλέ­πε τόν α΄ τό­μο τοῦ Με­λε­τί­ου, σελ. 172). Ἐ­γὼ ἔ­γρα­ψα καί ἄν­θρω­πο ἔ­στει­λα στά Με­τέ­ω­ρα, γιά νά ἐ­ρευ­νή­ση νά τό β­ρῆ, ἀλ­λά δέν τό βρῆ­κε. Τό βι­βλί­ο αὐ­τό τοῦ Ποι­μέ­νος ἀ­να­φέ­ρει καί ὁ Εὐ­σέ­βιος (βι­βλ. γ΄, κε­φάλ. γ΄ τῆς Ἐκ­κλη­σι­α­στι­κῆς Ἱ­στο­ρί­ας) συμ­πλη­ρώ­νον­τας ὅ­τι ἀπό ἄλ­λους ἀμ­φι­σβη­τεῖ­ται καί ἀ­πό ἄλ­λους ἐγ­κρί­νε­ται.  Ὁ δέ Εἰ­ρη­ναῖ­ος, βι­βλ. δ΄, κε­φαλ. γ΄ καί ὁ Κλή­μης Στρω­ματ., βι­βλ. α΄ καί β΄, καί ὁ Τερ­τυ­λια­νός, στό Πε­ρὶ προ­σευ­χῆς, κεφ. ιβ΄, καί ὁ Ὠ­ρι­γέ­νης, ὁ­μιλ. η΄ στούς Ἀ­ριθ­μούς, αὐ­τοί λέ­ω, ἀ­ριθ­μοῦν τό βι­βλί­ο τοῦ Ποι­μέ­νος μέ τά κα­νο­νι­κά βι­βλί­α. Ση­μεί­ω­σε ἀ­κό­μη, ὅ­τι τό βι­βλί­ο τοῦ Ποι­μέ­νος δέ­χε­ται καί ὁ Μέ­γας Ἀ­θα­νά­σιος στήν ἑ­ορ­τα­στι­κή ἐ­πι­στο­λή, καί μα­ζί μέ τούς πα­λιούς τό δέ­χε­ται καί ὁ Ἠ­λί­ας ὁ Κρή­της καί ὁ Νι­κη­φό­ρος ὁ Ξαν­θό­που­λος. Ὁ Ἑρ­μᾶς αὐ­τός ἔ­χει καί ἄλ­λα δύ­ο βι­βλί­α σω­ζό­με­να ἤ­δη καί πού ἔ­χουν κυ­κλο­φο­ρή­σει στήν ἑλ­λη­νι­κή, ἀ­πό τά ὁ­ποῖ­α τό μέν ἕ­να ἐ­πι­γρά­φε­ται Ἐκ­κλη­σί­α, τό ὁ­ποῖ­ο πε­ρι­έ­χει τέσ­σε­ρες ὁ­ρά­σεις, πού ἔ­γι­ναν στόν ἀ­νω­τέ­ρω Ἑρ­μᾶ, ἐ­νῶ τό ἄλ­λο πε­ρι­έ­χει δέ­κα πα­ρα­βο­λές πο­λύ ὠ­φέ­λι­μες ὡς δι­δα­σκα­λί­α ζω­ῆς μα­κα­ρί­ας καί κα­τάλ­λη­λης στούς Χρι­στια­νούς. Ὥ­στε τρί­α βι­βλί­α ἔ­γρα­ψε ὁ ἀ­πό­στο­λος αὐ­τός Ἑρ­μᾶς. Πρῶ­τον τήν Ἐκ­κλη­σί­α, δεύ­τε­ρο τόν Ποι­μέ­να, ὁ ὁ­ποῖ­ος ὠ­νο­μά­σθη­κε ἔ­τσι, δι­ό­τι πε­ρι­λαμ­βά­νει δώ­δε­κα ἐ­πι­τάγ­μα­τα, τά ὁ­ποῖ­α δί­δα­ξε τόν Ἑρ­μᾶ Ἄγ­γε­λος Κυ­ρί­ου μέ μορ­φή ποι­μέ­νος καί τρί­τον τίς δέ­κα πα­ρα­βο­λές. Βλέπε στήν Ἑ­κα­τον­τα­ε­τη­ρί­δα.

[3]      Ση­μεί­ω­σε, ὅ­τι σύμφωνα μέ τό ζ΄ βι­βλ. κεφ. μζ΄ τῶν Ἀ­πο­στο­λι­κῶν Δι­α­τα­γῶν ὁ Λῖνος ­προ­βι­βά­σθηκε ὡς Ἐ­πί­σκο­πος ἀ­πό τόν Παῦλο. Σύμφωνα ὅμως μέ  ἄλ­λη πα­ρά­δο­σι, τήν ὁ­ποί­α ἐπιβε­βαι­ώνει ὁ Τερ­τυ­λια­νός στίς Προ­γρα­φές καί ὁ Ἐ­πι­φά­νιος, Αἱ­ρέσ. κζ΄, καί ὁ Ρου­φῖ­νος στούς Ἀ­να­γνω­ρι­σμούς, μέ­ρος α΄, σύμφωνα μέ αὐ­τόν, λέ­ω, ὁ Πέ­τρος ­δι­ώ­ρι­σε τόν Κλή­μη στήν ἕ­δρα τῆς Ρώ­μης. Ὅμως ὁ ἱ­ε­ρός Ἐ­πι­φά­νιος ­ση­μεί­ω­σε, Αἱ­ρέσ. κζ΄, ὅ­τι ὁ Κλή­μης ἐγκατέλειψε τήν προ­ε­δρί­α, ὅσο ἦταν ζων­τα­νός ὁ Λῖ­νος καί ὁ Ἀ­να­κλη­τός. Ἡ γενικώτερη λοι­πόν γνώ­μη θέ­λει ὡς πρῶτο Ἐπίσκοπο τῆς Ρώ­μης τόν Λῖ­νο. Κατόπιν τόν Ἀ­να­κλη­τό, ὕστερα τόν Κλή­μεν­τα, ὅπως ἀναφέρει ὁ Εὐ­σέ­βιος, Ἐκ­κλ. Ἱ­στορ., βι­βλ. γ΄, κεφ. β΄, δ΄, κα΄. (Βλέπε καί τήν νε­ο­τύ­πω­τη Ἑ­κα­τον­τα­ε­τη­ρί­δα).