Τῇ 24ῃ τοῦ αὐτοῦ μηνός μνήμη τοῦ Ὁσίου καί θεοφόρου Πατρός ἡμῶν Ἀθανασίου τοῦ Παρίου (†1813).
Ἐπιφανής θεολόγος καί μέγας διδάσκαλος τοῦ Γένους, ἀπό τούς πολυγραφότερους καί σπουδαιότερους συγγραφεῖς τῆς ἐποχῆς του. Γεννήθηκε στό Κῶστο τῆς Πάρου τό 1721/2, ἀπό ὅπου καταγόταν ἡ μητέρα του, ἐνῷ ὁ πατέρας του καταγόταν ἀπό τήν Σίφνο, καί πέθανε στά Ρευστά Χίου τό 1813. Τό κατά κόσμον ὄνομά του ἦταν Ἀθανάσιος Τούλιος. Τό 1745, σέ ἡλικία 24 ἐτῶν, ὁδηγεῖται στήν Σμύρνη γιά σπουδές, ὅπου μαθητεύει δίπλα στόν Ἱερόθεο Δενδρινό καί στήν συνέχεια (1751) στήν Ἀθωνιάδα σχολή, ὅπου καί σπουδάζει δίπλα στόν Εὐγένιο Βούλγαρη καί στόν Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη. Ἀπό τόν Νεόφυτο ἐκπαιδεύθηκε στά "Γραμματικά" καί στά "Περί Συντάξεως" τοῦ Θεοδώρου Γαζῆ, ἐνῷ ἀπό τόν Εὐγένιο Βούλγαρη τά φιλοσοφικά μαθήματα. Κατόπιν ἐκπαιδεύεται στήν Ρητορική καί στήν ποιμαντική, ἐνῷ τό 1758, μετά ἀπό παρότρυνσι καί πίεσι τοῦ Εὐγένιου Βούλγαρη, δέχεται τήν διεύθυνσι τῆς Σχολῆς τοῦ Γένους στήν Θεσσαλονίκη. Μαθήματα ἄκουσε ἀργότερα στήν Κέρκυρα καί ἀπό τόν Νικηφόρο Θεοτόκη. Μέ παράκλησι τοῦ Παν. Παλαμᾶ ἦλθε στό Μεσολόγγι, ὅπου παρέμεινε γιά μία ἑξαετία περίπου ἐνθουσιάζοντας τά πλήθη μέ τά φλογερά του κηρύγματα. Κατόπιν μετακλήθηκε στήν Θεσσαλονίκη, γιά νά διδάξη (1767-1770). Τό 1771 τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο τόν κάλεσε ὡς σχολάρχη στήν Ἀθωνιάδα Σχολή, ὅπου κλήθηκε γιά νά διδάξη. Ἡ σχολαρχία τοῦ Ἀθανασίου ὑπῆρξε ὑπέροχη (1771-1777). Ἐδῶ ἀπό τόν Ἅγιο Μακάριο τόν Νοταρᾶ χειροτονήθηκε ἱερέας καί συνδέθηκε μέ τόν Ἅγιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη καί ἔγιναν κατόπιν καί οἱ τρεῖς πρωτεργάτες τοῦ ἀναγεννητικοῦ κινήματος τῶν Κολλυβάδων, μέ ἀποτέλεσμα ὄχι ἁπλῶς νά διωχθῆ ἀπό τήν Σχολή, ἀλλά νά καταδικαστῆ ὡς αἱρετικός καί νά ἀποσχηματισθῆ τό 1776.
Ἐπιστρέφει στήν Θεσσαλονίκη ὡς καθηγητής σέ γυμνάσιο καί ἀποκαθίσταται τό 1781. Παραμένει στήν Θεσσαλονίκη μέχρι τό 1786, ὅπου συνεργάζεται στενά μέ τόν Νικόδημο Ἁγιορείτη στό πολύ σπουδαῖο ἔργο, ἔκδοσις τῶν ἔργων τοῦ Γρηγορίου Παλαμᾶ. Συνεχίζει ὅμως καί πολύ σπουδαῖο ἐξηγητικό, ἀπολογητικό, ἱστορικοδογματικό, λειτουργικό, ὑμνολογικό, φιλοσοφικό καί παιδαγωγικό ἔργο, μέ ἀποτέλεσμα "νά ἀποτελέση ἀπό τούς σημαντικώτερους συντελεστές τῆς ἀναζωογονήσεως καί τῆς πνευματικῆς ἀνατάσεως τῶν σκλαβωμένων Ἑλλήνων". Ἀναγκάσθηκε νά ἀποχωρήση ἐξ αἰτίας τῆς ἀναμίξεώς του στίς ἔριδες τῶν Κολλυβάδων. Στήν Θεσσαλονίκη ἀνέλαβε τήν διεύθυνσι τῆς ἐκεῖ Σχολῆς μέχρι τό 1786. Ἐπιθυμῶντας νά ἐπιστρέψη στήν Πάρο, ἀναχώρησε στά τέλη τοῦ 1786 ἀπό τήν Θεσσαλονίκη, ἀλλά τελικά βρέθηκε στήν Χίο. Ὡς Διευθυντής τῆς Σχολῆς τῆς Χίου κατώρθωσε νά τήν διευρύνη καί νά τήν ὁδηγήση σέ μεγάλη ἀκμή (1786-1812). Τήν ἔφερε σέ τέτοιο ὕψος, ὥστε πλῆθος μαθητῶν συνέρρεε ἀπό ὅλα τά μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἀκόμη καί τῆς Αἰγύπτου, Παλαιστίνης, Συρίας ἀκόμη καί ἀπό τήν Ἀρμενία. Δίδασκε ἐκεῖ Λογική, μεταφυσική, θεολογία, Ρητορική, ἀλλά κυρίως ἦταν ὁ ἴδιος παράδειγμα ζωντανό τῆς τέλειας πολιτείας τῆς κατά Χριστόν.
Σέ ἡλικία 90 περίπου χρόνων ἀποσύρθηκε στό μονύδριο τοῦ Ἁγ. Γεωργίου Ρευστῶν, ὅπου πέθανε στίς 24 Ἰουνίου 1813. Συγγράφοντας ἕνα βιβλίο μέ τόν τίτλο «Περί τῆς πρός Θεόν Πίστεως» καί περί τοῦ «τίς ἐστιν ἡ ἀληθής φιλοσοφία», προσβλήθηκε ἀπό κρίσι ἀποπληξίας καί ἀργότερα, στίς 24 Ἰουνίου 1813 ἐκοιμήθη «ἐν εἰρήνῃ». Ὅ,τι βρέθηκε στήν κατοχή του, ἦταν ἕνα μελανοδοχεῖο, μία λάμπα καί ἕνα φθαρμένο ροῦχο. Ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος ἀνήκει στήν μεγάλη χορεία τῶν διδασκάλων τοῦ Γένους, πού μέ ὅλη τους τήν δύναμι ἐργάσθηκαν ἀκαταπόνητα γιά τήν μόρφωσί του. Πρέπει ὅμως νά σημειωθῆ ἐδῶ, ὅτι ὁ Πάριος διδάσκαλος ἦταν πολέμιος τῶν ὀπαδῶν τοῦ Διαφωτισμοῦ καί τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως, σέ τέτοιο μάλιστα βαθμό, ὥστε νά ξεσηκώση τήν σφοδρότατη διαμαρτυρία τοῦ Κοραῆ. Τό συγγραφικό ἔργο τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου εἶναι πλούσιο καί πολύ σημαντικό. Ἀφορᾷ σχεδόν ὅλους τούς τομεῖς τῆς χριστιανικῆς δράσεως (βίοι Ἁγίων, Δογματικά, κοινωνικά, Λειτουργικά, παιδαγωγικά, ποιμαντικά) καί ἀξιολογεῖται σήμερα γιά τήν βιβλική, κοινωνική καί δογματική του κατάρτισι, ὡς ἕνα ἐξαιρετικό δεῖγμα ὀρθόδοξης ποιμαντικῆς διακονίας. Ἀπολογητικά: Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς καί ὁ Ἀντίπαπας (ὁ Ἅγιος Μᾶρκος ὁ Εὐγενικός). Ἀντιφώνησις, Οὐρανοῦ κρίσις, Νέος Ραψάκης, Φραγγέλιον, Ἀλεξίκακον πνευματικόν, Ἀπολογία Χριστιανική, Ἔκθεσις ὀρθοδόξου Πίστεως, Ἐγχειρίδιον ἀπολογητικόν. Δογματοκανονικά:
Δήλωσις, Ἐπιτομή, Προαναφώνησις, Λατίνων ἀναβαπτισμός, Περί νεομαρτύρων, Ἔθος καί Παράδοσις, Ἐπιστολή, Λόγος εἰς τήν Β΄ Κυριακήν τῶν νηστειῶν, Βάπτισμα ἀνάγκης, Χρῖσις μέ μύρον τῶν ἐπιστρεφόντων ἑτεροδόξων.
Ἐρωτήματα:
Ἀπόκρισις, Θεόν οὐδείς ἑώρακε πώποτε, Περί ἀγγέλων καί θείου κάλλους, Περί Ἐκκλησιασμοῦ, Ἐπιστροφή εἰς ὀρθοδοξίαν Ἀρμενίου, Σαφής ἀπόδειξις ὅτι οἱ ἑτερόδοξοι εἶναι αἱρετικοί.
Λειτουργικά:
Ὁ Μέγας Ἁγιασμός. Περί τῶν ἁγίων εἰκόνων. Περί ἀναθημάτων, σκευῶν καί ἀμφίων. Περί μνημοσύνων. Ἡ γονυκλισία τῆς Πεντηκοστῆς.
Παιδαγωγικά:
Γραμματική τοῦ Νεοφύτου, Ρητορική πραγματεία, Στοιχεῖα Μεταφυσικῆς, Σχολική ἐπίτασις.
Θεματογραφία:
Ἐξήγησις, τῆς “πρός τούς νέους παραινέσεως” τοῦ Μεγάλου Βασιλείου. Διογένης ἤ περί ἀρετῆς. Ἐξήγησις, εἰς τόν “πρός Δημόνικον τοῦ Ἰσοκράτους παραινετικόν λόγον”...
Βιογραφικά:
Βίος τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Κλήμεντος ἀρχ/που Βουλγαρίας (Μετάφραση στήν δημοτική). Βίος τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μαρτύριον ἁγίου Γεωργίου τοῦ Ἐφεσίου (+1806). Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Κρητός (+1811). Μαρτύριον ἁγίου Δημητρίου τοῦ Χίου (+1802). Διήγησις τοῦ ἐν Χίῳ θαύματος τοῦ Τιμίου Προδρόμου κατά τῶν Ἀγαρηνῶν ἐν ἔτει 1740. Διήγησις τοῦ ἐν Χίῳ γεγονότος θαύματος τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου κατά Ἀρμενίων ἐν ἔτει 1748. Βίος καί πολιτεία τοῦ ἁγίου Μακαρίου Νοταρᾶ. Συναξάρια ὅλων τῶν Κυριακῶν καί τῶν μεγάλων ἑορτῶν.
Ποιητικά:
Ἐπιγράμματα. Ἀκολουθία εἰς Ἅγιον Κλήμεντα. Ἀκολουθία εἰς ἅγιον Γρηγόριον Παλαμᾶν. Ἀκολουθία εἰς Ἅγιον Ἐλευθέριον. Ἀκολουθία εἰς Ἅγιον Φανούριον. Ἀκολουθία εἰς Ἁγίαν Παρασκευήν. Ἀκολουθία εἰς Ἅγιον νεομ. Δημήτριον. Ἀκολουθία εἰς Ἅγιον Μακάριον. Ἀκολουθία εἰς Οἰκουμενικήν Σύνοδον Ἁγίας Σοφίας. Ἀνάπτυξις τροπαρίου Ἁγίας Παρασκευῆς, «Τήν σπουδήν σου τῇ κλήσει κατάλληλον». Ὁμιλίες-Λόγοι (Σῴζονται):
Εἰς Ἁγίαν Αἰκατερίναν. Εἰς Μέγαν Ἀθανάσιον. Εἰς Εὐαγγελισμόν τῆς Θεοτόκου. Εἰς τόν Τίμιον Σταυρόν. Ἐξήγησις τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ κ. λπ. Ἐπιστολές (Σῴζονται λίγες):
Δύο ἀπολογητικές πρός Κοραῆν - Ἰωάννην - Παναγ. Παλαμᾶν κ. ἄ. (κωδ. 5716 καί 6175 Ἱ. Μ. Ἁγ. Παντελεήμονος Ἄθω). Εἰς Μονήν Πάτμου. Πρός ἐπίσκοπον Ἀρδαμερίου. Πρός μητροπολίτην Γεννάδιον. Πρός ἐλλογιμώτατον Κυπριανόν (χειρ. 1344, Ἐθνική Βιβλιοθήκη).
Πηγές:
Μωυσέως Μον. ὅ. π., σελ. 547-549 Τσολακίδου Χ., ὅ. π., σελ. 566-567 Νέος Συναξαριστής…, Ἰούνιος σελ. 283-287. Πιτσίλκα Ἀχιλ., ὅ. π., Ἰούνιος σελ., 250-257 http://el.orthodoxwiki.org
Login